De 4 lessen van 4 jaar Schuldenvrije buurt

Dicht bij de mensen

‘Die naam is misschien verwarrend,’ vertelt Stijn Roes aan het begin van het gesprek. Hij is projectleider bestaanszekerheid bij het stadsdeel Nieuw-West, waar deze aanpak onder valt. Stijn: ‘We streven er niet altijd naar dat mensen helemaal geen schulden meer hebben, want soms is dat niet haalbaar. We helpen mensen wel zodat de situatie niet verergert. En we willen vooral dat de effecten van het hebben van schulden zo klein mogelijk zijn. Dus minder stress, minder schaamte en minder isolatie. We doen dat met tussenpersonen die dicht bij de mensen in de wijk staan en die buurtgericht werken.”

Een van die tussenpersonen is Noureddine Amrani, die al 35 jaar in allerlei sociale functies in Nieuw-West werkt. Noureddine houdt wekelijks goedbezochte spreekuren voor mensen met geldzorgen in de Wegener Sleeswijkbuurt, de Dichtersbuurt en de Louis Couperusbuurt. De aanpak is succesvol. Ook de Knijtijzerpanden werken ermee en komend jaar wordt er uitgebreid naar de Lodewijk van Dijsselbuurt, de Ruys de Beerenbrouckbuurt en Wildemanbuurt.

Welke vier lessen leerden ze hier de afgelopen vier jaar, waar ook anderen van kunnen leren?

Les 1: Begin bij de bewoner

Voor de bewoners van Nieuw-West voelt Noureddine aan als één van hen. Wie bij hem langsgaat hoeft niet eerst te bellen en geen formulieren in te vullen. “Ik creëer ruimte voor de bewoners,” vertelt Noureddine. “We zitten als gelijkwaardige mensen naast elkaar. Ik begin niet over schulden maar ik luister eerst naar hun verhalen. Die kunnen ze in hun eigen taal vertellen. Ik spreek zes talen en wat ik niet versta, vertaal ik met mijn telefoon. Mensen vertrouwen me hierdoor. We praten over hun dromen en over wat ze kunnen. Van daaruit hebben we het over wat ze kunnen bijdragen, of ze betaald werk kunnen doen of vrijwilligerswerk. En ik vraag wat ze nu het meest nodig hebben. Soms is dat heel anders dan je als buitenstaander denkt.”

Stijn vult aan dat de reguliere schuldhulpverlening gericht isop het saneringstraject, dé manier om volledig uit de schulden te komen. Daarbij worden formele afspraken met schuldeisers en de gemeente gemaakt. Niet iedereen is daar aan toe of wil uiteindelijk die kant op. Stijn: “Als schuldhulpverlening niet werkt kun je zeggen: dan helpen we helemaal niet. Óf je kunt zeggen: dan helpen we in ieder geval met de dingen waar je een hulpvraag over hebt. Dat laatste doen we hier. Sommige mensen willen het liefst werken. Anderen hebben vooral last van schimmel in hun woning, dan helpen we daarmee. En weer anderen hebben een laptop nodig voor de opleiding van hun kinderen.”

Les 2: Bouw bruggen tussen formele en informele instanties

Sommige bewoners kennen de formele instanties niet. Of ze durven daar niet naartoe te gaan. Daarom vormen mensen als Noureddine bruggen. Bruggen tussen aan de ene kant gemeentemedewerkers, wijkagenten, woningcorporaties en bijvoorbeeld het buurtteam. En aan de andere kant bewoners, sleutelfiguren uit de buurt, vrouwenorganisaties of religieuze instellingen. Zo kan het vertrouwen in formele instanties groeien.

Noureddine: “Ik heb heel veel contacten in de wijk, want je doet dit werk echt samen. Van informele instanties krijg ik bijvoorbeeld tips over bewoners die hulp nodig hebben maar dat niet durven te vragen. Dan bel ik gewoon bij die mensen aan om te praten. Ik deel mijn contacten ook met bewoners. Ik help hen met het vinden van informatie, vrijwilligerswerk of een baan. Bewoners ontdekken zo dat de overheid het beste met ze voor heeft en dan verdwijnt hun wantrouwen.”

Noureddine kan daardoor uiteindelijk ook mensen succesvol doorverwijzen naar de formele schuldhulpverlening. Stijn vertelt dat het al goed gaat, maar dat ze nog veel meer willen samenwerken: “We zouden nóg meer een netwerkorganisatie kunnen worden met honderden bondgenoten in de wijk. De lokale kapper en iemand die een moestuin bijhoudt kunnen bijvoorbeeld ook met mensen praten. Als ze alleen al vaker luisteren naar verhalen hierover, worden ze al bondgenoten. Daar begint het mee. Iedereen kan op zijn eigen manier een rol spelen om geldzorgen de wijk uit te jagen.”

Les 3: Durf anders te werken

Tussenpersonen zoals Noureddine hebben heel veel ruimte om te doen wat zij denken dat het beste werkt. Noureddine: “Ik geloof in de kracht en de ideeën van mensen en daar focus ik me op. Ik ga ook vaak met iemand zitten om samen ongeopende post door te nemen en te ordenen. Of we praten over wat helpt bij het boodschappen doen.”

Stijn: “Door deze aanpak, met een kop koffie en een persoonlijk praatje, voelen de gesprekken tussen Noureddine en de bewoners gelijkwaardiger. Dat geeft vertrouwen. Dit werkt goed om mensen te bereiken die ver weg staan van formele organisaties. Zij krijgen ook meer zelfvertrouwen doordat er naar ze geluisterd wordt. Mensen kunnen zich vaak niet eens voorstellen dat ze uit schulden komen, waardoor ze er niks aan doen. Met zelfvertrouwen gaat dat beter.”

Les 4: Verminder schaamte en isolatie

Schuldenvrije buurten organiseren ook cursussen en themabijeenkomsten. Noureddine: “We beginnen de cursus altijd met ‘Wie ben ik?’ Daarna: ‘Wat kan ik?’ en daarna: ‘Wat wil ik?’ Mensen met schulden blijven vaak in de eerste fase hangen en hiermee maken we vervolgstappen.”

Er komen ook deskundigen vertellen over het omgaan met emoties. En bewoners delen ervaringen. Doordat iedereen bij die bijeenkomsten schulden heeft gaat de schaamte eraf.

Ze praten ook over harmonie en politieke participatie. Soms nodigt Noureddine een wethouder uit. Dan kunnen bewoners vragen stellen en meedenken.

Stijn: “Bewoners voelen zich dan serieus genomen en dat ze ertoe doen, ook als ze weinig geld hebben. Veel mensen met weinig geld hebben het gevoel dat hun mening niet telt en dat de overheid en rijke mensen alles bepalen. Hiermee krijgen ze een stukje waardigheid terug.”

Het is ook belangrijk dat bewoners hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Wanneer ze praten over participeren, gaan mensen dat ook vaak doen. Ze doen mee aan buurtactiviteiten of pakken iets in hun leven op. Ze komen daardoor uit hun isolatie en leven meer in harmonie met de mensen om hen heen. Noureddine: “Op veel bijeenkomsten zie ik mensen nu samen lachen en ontspannen praten. Dat is precies de bedoeling.”

Ruimte voor dromen

Ook bij andere organisaties kan de persoonlijkere aanpak van Schuldenvrije buurten werken. De methode wekt vertrouwen waardoor veel mensen kleine, maar belangrijke, stappen vooruitzetten. Ze voelen zich gezien en gehoord en krijgen meer zelfvertrouwen. Ze ervaren minder stress, delen verhalen, schamen zich minder en komen uit hun isolement. Ze durven zich ook vaker te laten helpen en dan is er meer ruimte voor hun eigen dromen.